اصلاح سیستم های خاکورزی اراضی زراعی

مقدمه:

بخش کشاورزی کشور با بهره گیری از حدود 5/4 میلیون نفر بهره بردار کشاورزی(اعم از زراعت،باغبانی،دامپروری،شیلات و...) و تولید 13% از کل تولید ناخالص ملی ، 14% صادرات غیر نفتی ،20% اشتغال و تامین حدود 87%محصولات کشاورزی مورد نیاز در داخل ، یکی ازبزرگترین  ارکان اقتصادی کشور محسوب میشود .این گستردگی عرصه کار بخش کشاورزی به همین نسبت خود یکی از بزرگترین مصرف کنندگان منابع و حاملهای انرژی در  سطح مملکت نیز می باشد .بطوریکه چیزی حدود 95 % از مجموع میزان آب مصرفی کشور در این بخش استفاده شده و در کنار آن ، گازوئیل بعنوان سوخت اصلی صنایع و ماشین آلات دیزلی  از میزان مصرف بسیار بالایی در این حوزه برخوردار است .

 فلذا با توجه به وسعت حدود 18 میلیون هکتاری اراضی کشاورزی کشور هر گونه تغییری در ساختار عملیات اجرایی مزارع که با کاهش میزان سوخت همراه باشد در سطح ملّی از جایگاه بسیار ویژه ایی برخوردار بوده و نقش بسیار حیاتی در اصلاح ساختار اقتصادی کشور خواهد داشت .

اهمّیت موضوع :

در تائید مجدد مطلب اخیر میتوان گفت که بعنوان مثال فقط وفقط اصلاح ناوگان مکانیزاسیون کشور از طریق حذف تدریجی ماشین آلات خاکورزی فعلی و جایگزینی ادوات خاکورزی جدید در مزارع گندم وجو کشور قادر است چه تحول عظیمی را در خصوص کاهش میزان گازوئیل مصرفی در مملکت داشته باشد که چونگی و روند پیشنهادی برای اجرای این راهکار حیاتی در ادامه آورده شده است . البته با ذکر این نکته بعنوان پیش درآمد موضوع که اجرای این برنامه تنها در سطح 10% از مزارع غلات کشور قادر خواهد بود تا سالیانه بین  84  تا  127 میلیون لیتر در مصرف گازوئیل صرفه جویی صورت گیرد. این مسئله هم از نقطه نظر کشاورزی پایدار حائز اهمیبت بوده و هم اینکه پیامدهای آن از دیدگاههای مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی قابل بحث وتبادل نظر خواهد بود .

 

کشاورزی پایدار:

کشاورزی پایدار یا جایگزین فقط یک سیستم کشاورزی نیست ، بلکه شامل طیف وسیعی از نظامهای مختلف کشاورزی می باشد .این نظامها دامنه وسیعی از سیستمها ی تولیدی را شامل شده که با تلفیقی از مجموعه راهکارهای رایج در بخش کشاورزی منتج به تولید محصول خواهد شد.

در کشاورزی پایدار با در نظر گرفتن مجموعه ای از مشکلات موجود فراروی بخش نسبت به تصمیم گیری و عملی کردن برنامه های کشاورزی پایدار اقدام میگردد. از جمله این مشکلات میتوان به موارد ذیل اشاره نمود:

          فرسایش خاک

          ایجاد اختلال در بافت وساختمان خاک بعنوان بستر تولید محصولات

          کاهش حاصلخیزی خاک

          آلودگی آبهای سطحی وزیر زمینی در اثر مصرف بیش ازحدّ کودها و سموم شیمیایی

          کاهش منابع طبیعی تجدید ناپذیر

          میزان مصرف بالای انرژی برای انجام عملیاتهای متعدد زراعی

          افزایش هزینه های تولید محصولات

          کاهش درآمد کشاورزان

    بر این اساس و در راستای رفع کامل و یا به حداقل رساندن مسائل ومشکلات موجود برنامه ریزی و با جایگزینی سیستمهای جدید کشاورزی بجای سیستمهای رایج زمینه برای عملی شدن کشاورزی پایدار فراهم میگردد.

راهکارهای بسیار زیادی برای عملی شدن ایده کشاورزی پایدار وجود دارند. بعنوان مثال :

          اجرای برنامه تناوب زراعی

          مدیریت انتخاب نوع محصول

          مدیریت انتخاب بذر

          مدیریت کاشت

          مدیریت سیستمهای خاکورزی وتهیه بستر مناسب بذر

          مدیریت حفاظت خاک

          کاهش میزان انرژی مصرفی

          مدیریت  تغذیه و مواد آلی خاک

          مدیریت آبیاری و حفظ رطوبت خاک

          مدیریت تلفیقی  عوامل خسارتزای گیاهی

          مدیریت بقایای گیاهی

          مدیریت میکروارگانیسمهای خاک

          مدیریت برداشت محصول

          تولید محصول ارگانیک

سیستم های سنتی کشت و زرع درایران و بویژه در مناطق خشک و نیمه خشک با اعمال خاک ورزی فشرده و متعدد ، منجر به تخریب خاک و از بین رفتن حاصلخیزی خاک و فقیر شدن خاک و در نهایت کاهش درآمد کشاورزان  می شود . از اینرو کشاورزی پایدار جان تازه ای به کالبد خسته ونیمه جان  کشاورزی سنتی مملکت خواهد داد .

مزایای کشاورزی پایدار:

اجرای برنامه ها ، راهکارها و دستورالعملهای کشاورزی پایدار مزایای زیادی بهمراه خواهد داشت که میتوان موارد ذیل را در فهرست فواید متعدد آن برشمرد .

  • کاهش میزان نیروی کار مورد نیاز
  • اصلاح سیستمهای خاکورزی وبهبود وضعیت بستر بذر
  • کاهش فرسایش خاک
  • کاهش فشردگی خاک
  • کاهش فرسودگی ماشین آلات
  • کاهش آزاد سازی گازهای کربنی و کاهش آلودگی هوا
  • صرفه جویی در وقت
  • صرفه جویی در سوخت
  • بهبود تولید محصولات  در طولانی مدت
  • بهبود کیفیت آب سطحی و زیرزمینی
  • بهبود وضعیت نفوذ آب در خاک
  • حفظ رطوبت بیشتر خاک

 

 

تعریف خاک ورزی:

خاک ورزی عبارت است از بهم زدن خاک با استفاده از ابزار مکانیکی بمنظور آماده سازی بستر بذر و یا تغییر در ساختمان خاک برای تقویت جوانه زنی و ریشه دوانی گیاه با هدف نهایی تولید محصول . کنترل علف های هرز و آفات  - مخلوط کردن بقایای گیاهی و کودها با خاک و ایجاد پوشش (مالچ) سطحی برای افزایش ذخیره نزولات آسمانی و حفاظت خاک نیز از دیگر اهداف خاکورزی می باشند .

 

 

سیستمهای خاک ورزی:

بطورکلی سیستمهای خاکورزی به دو دسته کلی تقسیم میگردند که عبارتند از

الف -  خاک ورزی مرسوم شامل انواع رایج و متداول در فرهنگ کشاورزی کشور

ب -  خاک ورزی حفاظتی شامل سیستمهای خاکورزی حداقل  یا Minimum tillage      ( خاکورزی پوششی، نواری  وپشته ای ) و یا سیستمهای بدون خاکورزی No tillage    .

 

الف - خاک ورزی مرسوم

 عبارت است ازانجام خاکورزی اولیه بصورت نسبتا عمیق از طریق زیرو رو کردن  خاک در فرایندهای شخم زدن بوسیله انواع  گاوآهنهای  برگرداندار،بشقابی ویا زیرشکن  و متعاقب آن انجام عملیات خاک ورزی ثانویه مانند دیسک زدن و هرس زدن .

/ 0 نظر / 42 بازدید